De Gemeenschap van de Ringsynagoge Tiel
Ondanks het feit dat meer dan 85% van de Tielse binnenstad door beschietingen (door de geallieerden) vanaf ‘de overkant’ werd vernield, is er gelukkig veel bewaard gebleven dat kan doen herinneren aan ‘Joods Tiel van Toen’. Onder leiding van een gids wordt u langs allerlei plekken geleid waar ooit, eeuwenlang, sprake was van levendig Joods leven.
De wandeling ‘Ontdek Joods Tiel’ start bij het dichtst bij het cultuurgebouw ZINDER gelegen ‘betaalhuisje’ naast de Vlindertuin. Daaronder vindt u de ruime parkeergarage Westluidensepoort.
Eerst gaan we naar het Joods Kwartier (de voormalige synagoge, het verenigingsgebouw en enkele dienstwoningen) en daarna langs tal van plekken waar leden van de tot aan de oorlog levendige Tielse Joodse gemeenschap hun nering hadden. Voor verschillende adressen liggen Stolpersteine (‘struikelstenen’) ter herinnering aan de Joodse bewoners van daaraf werden weggevoerd naar de vernietigingskampen.
Halfweg de wandeling wordt de uit 1827 daterende Joodse begraafplaats, het ‘Bet Olam’ (‘Huis van de Eeuwigheid’), bezocht waar meer dan 230 grafmonumenten bewaard zijn gebleven van de oorspronkelijke ruim 330 ‘matsevot’. Het zeer goed bewaard gebleven, uit 1868 daterende metaheerhuisje, waar eertijds de rituele reiniging plaatsvond en nu nog steeds het afscheid, is niet alleen ingericht met informatie over het Jodendom, ‘Joods Tiel van Toen’ en ‘Tiel en de Sjoa (Holocaust)’ maar ook een gedenk- en herdenkingsplek.
Ook zijn er nog uit de 18eeeuw daterende objecten aanwezig die eeuwenlang bij Joodse begrafenissen werden gebruikt. Eén van de twee monumenten op de begraafplaatsen die herinneren aan de Tweede Wereldoorlog vermeldt de 29 leden van de ‘Kille van Tiel’ (Joodse Gemeente) die slachtoffer werden van de Sjoa. Liefst 70% van de Joodse Tielenaren overleefde de oorlog op een bijzondere manier. Ook over dat bijzondere feit wordt, gekoppeld aan de aanwezige Yad Vashem onderscheiding, verhaal gedaan.
Na het bezichtigen van de begraafplaats gaat het via de zuidelijke route langs een aantal winkelpanden waar ooit Joodse zaken in waren gevestigd.
De gehele wandeling, gelardeerd met tal van afbeeldingen ‘van toen’ en achtergrondverhalen, met redelijk wat ‘wel’ maar toch iets meer ‘wee’, eindigt bij het Joods Gedenkteken boven de poort die ooit vanuit de stad naar de synagoge leidde.
Aanvang wandeling: 14.00 uur. Van te voren aanmelden verplicht. Vol=vol.
Kosten: gratis voor leden; niet-leden betalen 5,-; met eigen vervoer.
Bij opgave via info@hkwb.nl aangeven of er iemand met je mee kan rijden of dat je graag met iemand mee wilt rijden.
Na afloop gezamenlijk wat drinken (aangeven als je mee wilt).
